przy Oddziale PTTK Ziemi Gliwickiej

Klub Krajoznawstwa i Ochrony Przyrody

100 % barszczu w barszczu.

100 %

barszczu

w barszczu.

Był w Polsce do XVIII wieku cenionym warzywem, z którego robiono zupę. Dopiero potem nazwa

„barszcz” przeszła na potrawę z buraków. Warto więc zapoznać się z jego historią i użytkowaniem.

Barszcz zwyczajny – Heracleum sphondylium jest posoplitą rośliną żyznych i wilgotnych łąk i

przydroży. Dawniej wyróżniano jeszcze barszcz syberyjski - Heracleum sibiricum, który dzisiaj jest

traktowany tylko jako podgatunek barszczu zwyczajnego. Ten ostatni swoim zasięgiem obejmuje

Eurazję i Amerykę Północną.

Nie wolno pomylić naszego barszczu z gatunkami kaukaskimi: barszczem Sosnowskiego

Haracleum sosnowski i barszczem Mantegazziego Heracleum mantegazzianum. Sprowadzono je

do Polski w czasach socjalizmu, by produkować z nich kiszonki dla bydła. Okazało się jednak, że

rośliny te szybko dziczeją, opanowując wielkie połacie łąk i pastwisk. Poza tym zawierają tak duże

ilości związków fotouczulających (furanokumaryn), że dotknięcie ich w słoneczny dzień zwykle

kończy się bolesnym i trudnogojącym oparzeniem. Szczególną ostrożność powinny zachować

osoby o jasnej karnacji. Barszcz kaukaski przypomina barszcz zwyczajny, ale: jest dwa razy

większy (dorasta do 2-4 m), ma grubsze łodygi; liście żółtawe (barszcz zwyczajny ma zielone), o

bardziej ostrym kształcie, łodygi i listki często są w czerwonawe plamy.

Na pokarm nadaje się tylko barszcz zwyczajny. Jadalne są miękkie części: liście, łodygi i pędy

kwiatowe, a także zielone owoce (jako przyprawa). Liści i pędów lepiej nie jeść na surowo, bo

mogą powodować podrażnienia skóry i przełyku. Barszcz można zbierać od wiosny do jesieni,

najlepiej w maju, później należy wybierać tylko młode soczyste liście i pędy, owoce – gdy są

jeszcze zielone (najczęściej w sierpniu).

Barszcz jest zapomnianym warzywem, kiedyś bardzo ważnym dla Słowian. Kawałki wrzucano

do naczyń i zalewano wodą żeby sfermentowały. Taki barszcz może zawierać odrobinę alkoholu,

był więc czymś pośrednim między piwem a kiszona kapustą. Fermentacja następuje szybko –

trzymany w cieple już po dwóch dniach robi się przyjemnie kwaśny.

W XVII wieku stanowił jedną z głównych polewek. Wchodził w skład jadłospisu profesorów

Uniwersytetu Jagiellońskiego. Kiedy król Władysław Jagiellończyk zasiadł na węgierskim tronie,

tęsknił za zieleniną z barszczu i kazał ją sobie przyrządzać. Barszcz zaczął wychodzić z użycia w

XVIII wieku, choć pod koniec XIX wieku był wciąż popularny na Polesiu, szczególnie w dawnym

powiecie pińskim, oraz w Nowogródku. Tę zupę przyrządzano też w XIX na północy, w okolicach

Kościerzyny, a na początku XX wieku również w Beskidach Zachodnich.

Młode liście i łodygi barszczu nie nadają się na żadne surówki, można je jednak używać do

większości potraw warzywnych gotowanych lub smażonych. Po ugotowaniu mają przyjemny

smak. Ciekawym warzywem są też młode kwiatostany barszczu, które wyglądają jak małe brokuły.

Kiedy owoce barszczu są jeszcze zielone, w smaku przypominają anyż. Mogą służyć jako składnik

nalewek, a także do przyprawiania zup i zapiekanek.

Autorem artykułu jest doktor hab. botaniki Łukasz Łuczaj, profesor Uniwersytetu

Rzeszowskiego. Prowadzi eksperymenty nad odżywianiem się dzikimi roślinami. Artykuł cyklu :

Z ZIELNIKA NIEZWYKŁEGO BOTANIKA, zamieszczony w miesięczniku WRÓŻKA, nr 5 /2013.

Zdjęcia:WIKIPEDIA.

Opracowanie:Aleksandra Koterbicka.

Free Joomla Lightbox Gallery

Ziarnopłon wiosenny

Wygląd – ziarnopłon wiosenny (Ficaria Verna Huds.), jaskier wiosenny, zwyczajowa
nazwa pszonka – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jaskrowatych. Nazwa rodzajowa
Ficaria pochodzi prawdopodobnie od łacińskiego ficus = figa i nawiązuje do kształtu
jadalnych bulwek korzeniowych. Nazwa gatunkowa vernus oznacza wiosenny z łac.
ver=wiosna.

Czytaj więcej...

Sznurek na polu – śmiertelna pętla dla ptaków

ROMAN PIELA (POGRZEBIEŃ)
W ostatnich latach obserwuje się stały wzrost ilości porzucanych odpadów z tworzyw
sztucznych: opakowań, butelek, worków foliowych, sznurków, żyłek itp. Nie ulegają one
rozkładowi i mogą leżeć w ziemi nawet kilkaset lat. Ogromną szkodliwość wyrzucanych odpadów
uświadomiłem sobie podczas prowadzonych obserwacji gniazd ptaków na potrzeby Kartoteki
Gniazd i Lęgów Uniwersytetu Wrocławskiego.
Nasze dróżki śródpolne są niemal usłane pękami sznurków z tworzyw syntetycznych
stosowanych do wiązania słomy i siana w bale, pozostawionymi na polach przez rolników.
Niejednokrotnie też pęki takich sznurków wiszą na gałązkach drzew i krzewów przez wiele lat.
Niestety są one potem używane przez szereg gatunków ptaków do budowy i wyścielania gniazd.
Łatwo zaplątuja się w nie zarówno pisklęta, jak i dorosłe ptaki. Każdy ruch i próba oswobodzenia
się z takiej pułapki wywołuje ból. Po kilku dniach daremnej szamotaniny i cierpienia następuje
powolna smierć osobnika, a często także śmierć głodowa piskląt w gnieździe.
Pewnego razu zauważyłem wiszącego na sznurku martwego mazurka tuż przy wlocie do budki
lęgowej zawieszonej na wysokości ok. 8 m. Po dokładnej kontroli i otwarciu budki stwierdziłem, że
dorosły ptak nóżką zaplątał się w cienki sznurek foliowy przyniesiony do gniazda, próbował
wydostać się na zewnątrz, ale zawisł na zaciągniętej pętli i w straszliwych męczarniach zginął z
wycieńczenia. W gnieździe śmiercią głodową zginęło 6 piskląt. Wystający z budki sznurek mierzył
126 cm.

.....

Czytaj więcej...

NAROŚLA GALASOWE

NAROŚLA GALASOWE

Galas, galasówka (łac.galla-mieszkanie) – jest to patologiczna narośl powstała w wyniku rozrostu

tkanki roślinnej na liściach, łodydze lub korzeniu. Powstawanie galasów może być indukowane

przez wirusy, bakterie, grzyby, nicienie, roztocza lub owady. Znanych jest kilkanaście tysięcy

gatunków owadów, które spędzają młodość właśnie w galasach. Najwięcej jest wśród nich

błonkówek z rodziny pilarzowatych i galasówkowatych, oraz muchówek z rodziny

pryszczarkowatych; dwie rodziny - ochojnikowate i bawełnicowate należą do mszyc. Galasy są

niekiedy tak piękne i o tak zaskakujących kształtach, że nie kojarzymy ich ze szkodliwą

działalnością owadów, a raczej podziwiamy, jako naturalne wytwory roślin. Kształt i zabarwienie

galasów zależy od tego , co było przyczyną ich utworzenia oraz na jakiej roślinie powstały.

Jaskrawo czerwone, podłużne wyrostki przypominajace rogi, powstają na liściach lipy, wskutek

zakażenia różkowcem lipowym (roztocz).

Okrągłe, często zabarwione na czerwono narośla na liściach dębu przypominające piłeczki

pingpongowe powoduje galasówka dębianka.

Czerwono-bordowe, czasem otoczone żółtą obwódką, pękate wybrzuszenia na liściach wierzby

białej wskazują na działanie naroślarza iwowca.

Jasnozielone, spiralnie skręcone, pękate wybrzuszenia na ogonkch liściowych topoli, są efektem

inwazji mszycy, przerostka skrętnika.

Szyszkowate, zielone twory na pędach modrzewia wywołuje mszyca ochojnik modrzewiowoświerkowy.

Na liściach wiązów zaatakowanych przez torebnicę wiązową, powstają podłużne lub bąbelkowate,

czerwonawe bądź brązowe wypustki.

Garnusznica bukowa powoduje powstawanie na lisciach buków kępek beczułkowatych, ostro

zakończonych, czerwono-brązowych wyrostków.

Szypszyniec różany indukuje powstawanie na pędach róży, włochatych, żółto-brazowopomarańczowych

wyrośli przypominających puszyste pompony.

Szyszkowate twory pojawiające się latem na dębie to efekt działania galasówki, letyńca szysznicy.

Galasy to także uzewnętrzniona reakcja obronna drzewa. Nagromadzone w galasach tkanki służą

larwom za pokarm, ale galas równocześnie ogranicza żerowanie szkodnika do określonego miejsca.

Skład chemiczny galasów jest bardzo charakterystyczny. Mają dużo garbników, tak że

w niektórych galasach związki te stanowią połowę a nawet i większy procent suchej masy. Takie

galasy wykorzystywano dawniej jako źródło garbników do garbowania skór. Z niektórych

wytwarzano też atrament. Nadal szerokie zastosowania ma tanina pozyskiwana z galasów dębu

galasowego (Quercus infectoria) rosnącego w Turcji i Syrii.

Inny rodzaj narośli spotykanych u roślin to czarcie miotły- wyrośla będące skupieniem silnie

rozgałęzionych pędów płonnych. Występują na drzewach i krzewach, zarówno liściastych jak

i iglastych. Powstawanie czarciej miotły powodują grzyby pasożytnicze, szpetkowce, rdze bądź

fitoplazmy.

Opracowanie: Aleksandra Koterbicka na podstawie :

1.”Kieszonkowy atlas owadów i pajęczaków”.

George C.McGavin.

2.”Piękne i tajemnicze galasy cz I i cz II”

Dr. Marek Guzik. Akademia Pedagogiczna - Kraków (str.inter.)

3.”Galasy – dziki cud natury.”

Opracowanie Aleksandra Szymańska.( str.inter. Wiadomości Rolniczych)

4. GALAS – Wikipedia

WAWRZYNEK WILCZE ŁYKO

WAWRZYNEK WILCZE ŁYKO
Daphne mezereum L.
Do czego nawiązuje łacińska nazwa rośliny ? Daphne to u starożytnych Greków nazwa
drzewa laurowego w które została przemieniona nimfa Daphne.Uchodziła za córkę boga
Penejosa lub boga Ladona i Gai. Daremnie próbując uciec od zakochanego w niej
Apollina, Dafne wyprosiła u ojca, aby zmienił ją w drzewo laurowe. Nazwa ta została
nadana przez Lineusza ze względu na podobieństwo liści wawrzynka do liści drzewa
laurowego. Nazwa rodzajowa mezereum pochodzi prawdopodobnie z arabskiego
mazerium lub perskiego mazeriyn = martwy i nawiązuje do trujących właściwości rośliny.
Wawrzynek wilcze łyko jest krzewem wysokości 0,3 – 1,5(2) m. Kwiaty pojawiają się
wcześnie styczeń/ luty lub kwiecień /maj, jeszcze przed rozwojem liści.
Są różowe i pachnące, osadzone przeważnie po trzy w kątach blizn po zeszłorocznych
liściach. Bogate w nektar dostarczają wczesną wiosną pokarmu trzmielom, pszczołom i
motylom dziennym.Co ciekawe, korony kwiatowej brak, zamiast niej kielich tworzy różowopurpurową
lub karminowoczerwoną okrywę kwiatową. Po przekwitnięciu pojawiają się
owoce, skupione po trzy tak jak wcześniej kwiatki, początkowo zielone, latem dojrzewają
przyjmując czerwoną barwę. Owoce zjada dziesięć gatunków ptaków m.in. dzwoniec
zwyczajny, jarząbek zwyczajny, grubodziób zwyczajny, piegża. Ponieważ w przewodach
pokarmowych ptaków, nasiona nie ulegają trawieniu, w ten sposób są przez nie
rozsiewane (ornitochoria).
W stanie naturalnym krzew ten występuje w całej Europie, w zachodniej Syberii, na
Ałtaju i Kaukazie, a także w Azji Mniejszej. W Polsce spotykany jest w cienistych lasach
liściastych i mieszanych oraz zaroślach na niżu i w górach. Jest bardzo wrażliwy na suszę,
ale za to odporny na mrozy.Podlega ścisłej ochronie.
Cała roślina jest silnie trująca. Zjedzenie 10-12 dojrzałych owoców może
spowodować śmierć dorosłego człowieka, dla dziecka nawet jeden lub dwa owoce mogą
być śmiertelne. Zawarte w nich glikozyd, dafnina oraz substancja żywicowata mezereina
mają silne właściwości toksyczne. Trucizna wchłania się przez skórę i z przewodu
pokarmowego, działa silnie drażniąco miejscowo i ogólnie ustrojowo w wyniku
oddziaływania na ośrodkowy układ nerwowy, układ krążenia i nerki. Roślina podrażnia
również skórę i błony śluzowe; już sam kontakt z nią, bez doustnego spożycia, może
powodować zaczerwienienie, obrzęki i pęcherze.
Opracowanie i zdjęcia Aleksandra Koterbicka.
Literatura:
Bruno P. Kremer – KRZEWY.
Leokadia Witkowska-Żuk – ALTAS ROŚLINNOŚCI LASÓW.
WIKIPEDIA.
Zdjęcia: 17.02.2014, Taciszów

Free Joomla Lightbox Gallery