przy Oddziale PTTK Ziemi Gliwickiej

Klub Krajoznawstwa i Ochrony Przyrody

2014.09.24. PSZCZOŁY I TRZMIELE NASI PRZYJACIELE

PSZCZOŁY

Pszczoła (Apis) - rodzaj z rodziny pszczołowatych, wszystkie gatunki należące do tego rodzaju,
żyją w zorganizowanych społeczeństwach. Zakładają duże kolonie (rodziny pszczele) zależnie od
gatunku liczące od 20-80 tysięcy osobników. Życie rodzin jest koordynowane za pośrednictwem
feromonów, regularnych zmian aktywności gruczołów, porozumiewania się za pomocą tańców i
wydawania dzwięków. Rodzaj pszczoła obejmuje cztery gatunki: pszczołę wschodnią, olbrzymią,
karłowatą i pszczołę miodną, żyją one obecnie dziko na terenie Azji, Afryki i Ameryki Południowej.
Pszczoła miodna i pszczoła wschodnia zostały udomowione, a wszystkie garunki należace do
rodzaju Apis wytwarzaja miód. Pszczoła żądli tylko raz a potem ginie. Masowe wymieranie pszczół
jest spowodowane wieloma czynnikami: stosowaniem pestycydów nowej generacji, środków
chwastobójczych, wprowadzanie roślin transgenicznych, zmniejszanie upraw roślin które są bazą
pokarmową tych owadów (koniczyna, komonica, i lnica) Jednymi z największych naturalnych
wrogów pszczół są szerszenie

PSZCZOŁY SAMOTNICE

Jest to duża grupa pszczół obejmująca gatunki, w których każda samica zakłada osobne gniazdo, a
nawet kilka gniazd. Zaopatruje je w pożywienie, składa w nim jaja , zamyka je i ginie, a w
następnym roku wylęgaja się młode samce i samice, które zakładają nowe gniazda.
Niektóre gatunki pszczół samotnic zakładaja gniazda w ziemi : pszczolinka, kornutka, smuklik,
miesierka, spójnica lucernowa, (najlepszy zapylacz lucerny) wigorczyk lucernowiec i murarka.
Inne gnieżdżą się w drewnie, pustych łodygach roślin, jak niektóre gatunki lepiarki i miesierkowate.

TRZMIELE

Przedstawiciele tego rodzaju występują na większości kontynentów, z wyjątkiem znacznej części
Afryki i nizin Indii. Najliczniejsze są w strefie klimatu umiarkowanego, w Polsce stwierdzono
występowanie 40 gatunków należącycy do tego rodzaju, z czego najpospolitszymi są: trzmiel
ziemny, trzmiel polny, trzmiel łąkowy i trzmiel kamiennik. Budowa aparatu gębowego, a zwłaszcza
długość trąbki, umożliwia im pobieranie pokarmu z koron kwiatów niedostepnych dla mniejszych
pszczół z rodzaju Apis, na przykład z lucerny czy naparstnicy. Żerują już przy temperaturze 10 0 C.
Jako pierwsze z zimowego snu budzą się trzmiel gajowy, leśny, ziemny i wrzosowiskowy. Pierwszą
czynnością po zimowym śnie jest wyszukanie miejsca na gniazdo, w zależności od gatunku,
wybierają takie miejsca jak podziemne nory, zakamarki w budynkach, kępy suchych traw, czy
gruzowiska.

TRZMIELCE

Trzmielce (brzmiki), podobnie jak trzmiele, charakteryzuję się jednorocznym cyklem życiowym.
Są obligatoryjnymi pasożytami społecznymi gatunków eusocjalnych. Samica po mającym miejsce
w końcu lata zapłodnieniu, zimuje (hibernacja) w komorze podziemnej. W kolejnym roku z niej
wychodzi (lecz później od samic trzmieli), wyszukuje w pełni rozwinięte gniazdo pasożytowanego
gatunku trzmiela i zajmuje miejsce tamtejszej królowej, czasami zabijając ją. U trzmielców nie
wystepuje kasta robotnic, korzystają one z robotnic trzmiela. Gniazdo trzmielców jest de facto
gniazdem trzmiela. Funkcję w ekosystemie maja podobną do trzmieli – są bardzo wydajnymi
zapylaczami, w ciągu dnia otwierają kilka tysięcy kwiatów. Prawie nigdy nie atakują ludzi, są
bardzo łagodne. Do trzmielców zaliczono około 30 gatunków, w Polsce występuje 9, wszystkie
gatunki z tego rodzaju są objęte ścisłą ochroną. Problemem jest zmniejszanie się obszarów
stanowiących ich miejsca lęgowe. Duża liczba gniazd szczególnie na polach, niszczona jest
przez ludzi, usuwa się martwe drzewa czy kłody, które mogą być schronieniem dla niektórych
gatunków pszczół. Wypalanie wiosną traw i nieużytków powoduje spalenie wielu gniazd
owadzich.
Aleksandra Koterbicka