przy Oddziale PTTK Ziemi Gliwickiej

Klub Krajoznawstwa i Ochrony Przyrody

2014.02.05 BOBRZE CZY NA WIGRACH JEST DOBRZE.....?

Tytuł wystąpienia, to tytuł filmu zrealizowanego przez Bożenę i Jana Walencik, emitowanego w TVP POLONIA. Zajmijmy się bliżej głównym bohaterem filmu, a więc jak to było z Panem Panie Bobrze …?

DAWNO TEMU....

Sięgamy do bajki Ezopa, najstarszego, starożytnego przekazu wspominającego o bobrach. „Bóbr zostaje osaczony przez myśliwych i w obawie o swoje życie postanawia odgryść sobie jądra, co ma sprawić, że w oczach polujących stanie się bezwartościowym łupem, i w rezultacie ujdzie z życiem.”

Sugestia, że bobry zdolne są do autokastracji była powtarzana przez wieki, sam termin kastracja jest silnie związany z łacińską nazwą bobra- Castor.

Najstarszymi pisanymi informacjami na temat bobrów są:

HISTORIA ANIMALIUM -dzieło Arystotelesa (IV w. p. n. e) w którym w kilku zdaniach pisze o bobrze.

NATURALIS HISTORIAE -w której Pliniusz Starszy powtarza informację o rzekomej autokastracji bobrów w sytuacji zagrożenia, ostrzega przed ostrymi niczym nóż zębami, którymi może ścinać drzewa.

DE ANIMALIBUS - dzieło Alberta Wielkiego (XIII w.) w którym podał naukowe informacje na temat biotopu, zachowania i fizjologii bobrów.

ZAGŁADA

Na bobry polowano głównie dla skór i mięsa, ceniona była wydzielina gruczołów płciowych tzw „strój bobrowy”, której przypisywano cudowne właściwości lecznicze. Do XII wieku zasięg występowania gatunku Castor fiber, był ustabilizowany i nie zmieniał się w całej Europie, zwierzęta występowały prawie na całym kontynencie, z wyjątkiem Włoch, Grecji, Irlandii i Danii. Wiek XIII to początek zagłady zwierząt najpierw w Anglii i Walii następnie w Belgii i Transylwanii. Na przestrzeni wieków bobry znikają kolejno z Półwyspu Iberyjskiego, zachodniej Francji, Finlandii, maleje ilość bobrów w Rosji i Europie Zachodniej. Do początku XX wieku wyginęły w Austrii, Szwecji, Szwajcarii, Finlandii, Armenii , Jugosławii, Mołdawii. Przyczyną zagłady bobrów była intensywan gospodarka łowiecka i zmiany w ukształtowaniu terenu.

Po II wojnie światowej liczebność populacji w Polsce wynosiła tylko około 130 osobników.

REINTRODUKCJA

Powrot bobrów na nasze ziemie to udana reintrodukcja tych zwierząt z inicjatywy prof.Mieczysława Czai i prof. Augusta Dehnela w 1949 r. Sprowadzono wówczas kilka par bobrów z Woroneża i wsiedlono je do starych kanałów Fortu Osowiec i uroczyska w górnym biegu Potoku Oliwskiego w Dolinie Radości w Gdańsku. W 1953 roku bobry osiedliły się na terenie jeziora Bobruczek, które w 1959 r. stało się Rezerwatem Przyrody W 1955 r. Rosjanie dokonali introdukcji 40 bobrów w zlewni rzeki Pregoła oraz 30 osobników na brzegach rzeki Szeszupa. Już po kilku latach odnotowano stałą migrację potomstwa tych zwierząt na teren Polski.

W konsekwencji dokonanych reintrodukcji i migracji bobrów z populacji w zlewni Pregoły, Niemna i Prypeci, bóbr europejski rozszerzył zasięg wystepowania na obszar niemal całej Polski, z wyłączeniem wysokich gór.

W późniejszych latach dokonywano licznych przesiedleń bobrów na Nizinie Śląskiej, w Sudetach, na terenie Borów Dolnośląskich (około 150 bobrów), ponadto na Pojezierzu Sławskim, Kaszubskim, w Borach Tucholskich, na Pilicy, w okoliy Zalewu Sulejowskiego, w Kotlinie Oświęcimskiej oraz na Dunajcu w okolicy Krościenka. Na terenie Bieszczadów i Beskidu Niskiego wsiedlono około 300 zwierzat, zaś w Kotlinie Sandomierskiej, na Roztoczu i na Wyżynie Lubelskiej ponad 150 bobrów.

W Bieszczadach program reintrodukcji bobra europejskiego rozpoczęto w 1992 roku, założeniem było odtworzenie prawdopodobnego, historycznego zasięgu występowania gatunku na tym terenie.

W latach 1976-1986 na Suwalszczyźnie odłowiono 223 bobry, które zostały przesiedlone w górne dorzecze Wisły i Odry, w Karpaty i Sudety, 24 rodziny bobrów trafiły w dorzecze Warty i Noteci.

Po krótkiej przerwie program reintrodukcji Caster fiber wznowił Polski Związek Łowiecki, który w latach 1988 – 2003 odłowił i przesiedłił z terenów północno wschodnich Polski ponad 1300 bobrów.

OCHRONA PRAWNA

W Polsce pierwszym prawnym aktem ochrony był zakaz polowania na bobry , wydany w 1020 r. przez Bolesława Chrobrego, obowiązywał na podległych mu terenach łowieckich. Król ustanowił urząd bobrowniczego, który sprawował opiekę nad bobrami żyjącymi na podległym mu obszarze.

Statuty Litewskie z 1529 r. uwzględniały ochronę bobrów, wprowadzajac zasady ochrony żeremi i samych zwierząt, a także ustanawiając kary za ich nieprzestrzeganie. Tak zdefiniowana ochrona obejmowała bobry aż do 1840 r. ale nie ustanawiała żadnej ochrony nad odłowem. Mimo wczesnego wprowadzenia takich form ochrony bobry prawie wyginęły.

Dzisiaj bóbr europejski podlega ochronie w większości krajów europejskich na podstawie dwóch aktów prawnych.

Pierwszy to KONWENCJA BERNEŃSKA – Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk, dotyczy wspólnej europejskiej ochrony gatunków zagrożonych i ginących, oraz ich siedlisk naturalnych, podpisana w BRNIE w roku 1979;

Polska ratyfikowała ją w 1995 r. a obowiązuje od 1996 r.

Drugim europejskim aktem jest DYREKTYWA SIEDLISKOWA 92/43/EWG z dnia 21.V.1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych oraz dzikiej fauny i flory, będąca elementem prawa Uni Europejskiej. Razem z DYREKTYWĄ PTASIĄ stanowi podstawę europejskiego systemu ochrony przyrody NATURA 2000.

Chyba wreszcie jest Ci dobrze Panie Bobrze …?

Opracowanie :

Jadwiga Szandar – udostępnienie filmu.

ENCYKLOPEDIA POLSKI – rozdział Ochrona Przyrody. Rok wydania 2012.

Tekst na podstawie WIKIPEDII i w/w pozycji Aleksandra Koterbicka.