przy Oddziale PTTK Ziemi Gliwickiej

Klub Krajoznawstwa i Ochrony Przyrody

WRZOS POSPOLITY- Calluna vulgaris

WRZOS POSPOLITY- Calluna vulgaris

W sierpniu i wrześniu zaczynają kwitnąć wrzosy. Pokrywają lila dywanem nasłonecznione

polany w sąsiedztwie sosnowych lasów. Wrzosy wieszczą schyłek lata i cieszą oko jesienią. Ich

kwiaty zasychają na łodyżkach i trwają przez długie tygodnie. Poeci piszą o wrzosie kiedy wpadają

w nastrój melancholijno-nostalgiczny. Gałązka z drobnymi liliowymi kwiatkami mówi o jesieni,

miłości, smutku rozstania. Ale bywa też symbolem trwałości. Tylko wrzos zerwany póżnym latem i

zasuszony w dzbanku przeżyje całą zimę, niemal nie tracąc koloru. Wrzos na polskich polanach jest

pełen spokoju, na angielskich wrzosowiskach dziki i groźny. W mowie kwiatów oznacza podziw.Ta

silna roślina symbolizuje skromność i moc jednocześnie. Jest wyjątkowo piękna i bardzo

pożyteczna. Ziele i kwiat wrzosu znane są w fitoterapii od XV wieku. Wymieniają je jako surowiec

leczniczy XVI - wieczny włoski lekarz i botanik Matthiolus, osobisty lekarz Ferdynanda II,

arcyksięcia Austrii w Pradze, oraz Hieronymus Bock, żyjący na przełomie XV i XVI wieku

niemiecki lekarz i botanik. Był też ogrodnikiem, zarządcą ogrodów hrabiego Nassau z Saarbrucken,

badaczem roślinności i autorem zielnika „Neu Kreutenbuch.”

Surowiec zielarski stanowi ziele (Herba Calunae) oraz kwiaty (Flos Callunae). Zawierają one

garbniki, flawonoidy, kwercytynę i mirycetynę, arbutynę, olejki eteryczne, kwasy organiczne, sole

mineralne z dużą zawartością krzemionki. Mają działanie przeciwzapalne, moczopędne,

przeciwreumatyczne i uspokajające. Stosuje się je przy schorzeniach dróg moczowych, chorobach

nerek i przewodu pokarmowego, oraz pomocniczo, przy chorobach reumatycznych, chorobach

wątroby i bezsenności.

Kwiaty wrzosu odwiedza 8 gatunków pszczolinek, lepiarkowate, porobnice, smukliki i wiele

gatunków trzmieli i motyli. Liście zjadają gąsienice 27 gatunków motyli, a także zwińcowate i

tasznikowate. Z jednego hektara wrzosowiska pszczoły mogą zebrać nawet 200 kg miodu.

Miód wrzosowy należy do najlepszych miodów kwiatowych, jest wyjątkowo cenny, bo w

Polsce nie ma wielu wrzosowisk i niewiele pasiek go produkuje.

Ma piękny, głęboki aromat i ciekawy, czerwonobrunatny kolor. Jest świetny do jedzenia oraz

przygotowywania deserów, poprawia odporność, znalazł też zastosowanie w leczeniu schorzeń

prostaty.

Wrzos jest też rośliną ozdobną, szczególnie nadaje się do ogródków skalnych i na obrzeża rabat.

Łacińską nazwę - Calluna – roślina zawdzięcza swoim walorom praktycznym. Nazwa ta pochodzi

bowiem od greckiego słowa kallyno - sprzątam i nadana została dlatego, że powszechnie niegdyś

używano wrzosu do wyrobu mioteł.

Warto wiedzieć

Obok ostu, wrzos jest roślinnym symbolem Szkocji. W tej chłodnej i wilgotnej krainie wrzosy

osiągają wielkość człowieka i pokrywają przestrzenie na skalę niespotykaną nigdzie indziej.

Wyjątkowy krajobraz jest efektem tamtejszego klimatu, jałowych gleb, na których niewiele poza

wrzosem może urosnąć. W tak surowych warunkach wrzos stał się surowcem bardzo cennym.

Tamtejsze gospodynie zamiatały chaty miotłami zrobionymi z jego pędów, wrzosowe były strzechy

chat, w ścianach domów mieszał się z torfem i gliną. Był głównym żródłem pokarmu dla owiec a

dodatkowo wykorzystywano go do farbowania wełny. Po dniu ciężkiej pracy Szkot wracał do chaty

krytej wrzosem, jadł chleb z wrzosowym miodem i popijał naparem z wrzosu lub wrzosowym

piwem, a w końcu kładł się spać na materacu wypchanym wrzosem. Magiczny charakter wrzosów

znalazł swoje odzwierciedlenie w starej magii wicca. Wrzos służy do zaklinania pożytecznych

duchów, a także do rytuału magicznego wywoływania deszczu.

Natomiast w Irlandii wrzosy kojarzą się z wierzeniami celtyckimi. W zamierzchłych dziejach

odnalezienie białego wrzosu było uważane za inicjację na drodze magicznej. Była to również

roślina wykorzystywana w ceremonii zaślubin. Kto zasnął upojony wonią kwitnącego wrzosu na

ustronnym wrzosowisku mógł spotkać elfy, które bardzo upodobały sobie to miejsce.Wianki i

ozdoby z wrzosu były też atrybutami czarownic oraz wróżek z legend celtyckich.

W Walii wrzos jest przynoszącym szczęście składnikiem ślubnych bukietów.

Na dawnej Litwie wrzosy były roślinami kojarzącymi się z odchodzeniem i łzami. Wierzono, że na

wrzosowiskach grasują wiedźmy, a w same roślinki wcielają się w dusze nie mogące odejść z tego

świata. Używano wrzosu w kadzidłach i obrzędach zaduszkowych

W Polsce wrzos nie ma najlepszej opinii, uważa się, że trzymanie w domu suszonych bukietów

może sprowadzić śmierć bliskich osób.

Opracowanie: Aleksandra Koterbicka na podstawie:

„WRZOS POSPOLITY- proza pełna poezji” artykuł dr Jadwigi Jurkjan zamieszczony w „Moda na

Zdrowie” nr 8 sierpień 2010.

WIKIPEDIA

BLOG: Absyntowy Psot-O symbolice wrzosa,miotłach,legendarnej....